'Mở khóa' không gian ngầm

Thủ tục không quá 1 tháng

UBND TP.HCM cho hay TP đang triển khai đồng thời nhiều dự án hạ tầng trọng điểm có cấu phần không gian ngầm quy mô lớn. Nhu cầu kết nối đồng bộ không gian ngầm giữa các công trình, giữa các khu đất liền kề tại khu vực nhà ga, khu TOD và các trung tâm đô thị mới ngày càng tăng. Trong khi đó, TP.HCM chưa có quy hoạch không gian ngầm tổng thể làm cơ sở thống nhất cho quản lý, đầu tư và khai thác, còn trình tự lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch đô thị và nông thôn theo quy định chung phải thực hiện nhiều bước. Quy trình này đòi hỏi nhiều thời gian, trong khi một số dự án hạ tầng ngầm trọng điểm đang cần đẩy nhanh tiến độ.

Một đánh giá của UBND TP.HCM cũng cho thấy hiện nay TP có mật độ dân cư, công trình và hoạt động kinh tế cao trong khi nhu cầu phát triển đường sắt đô thị, bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật, công trình chống ngập, trung tâm logistics, thương mại, dịch vụ và các đầu mối giao thông ngày càng lớn. Trong bối cảnh đó, tại nhiều khu vực, nhất là ở khu vực trung tâm, quỹ đất ngày càng khan hiếm khiến khả năng mở rộng không gian trên mặt đất bị hạn chế. Khai thác hợp lý không gian ngầm là giải pháp bổ sung không gian phát triển, giảm xung đột sử dụng đất, tăng năng lực hạ tầng và nâng cao hiệu quả kết nối giao thông công cộng.

Ảnh: Đình Sơn

Thực tế trên địa bàn TP.HCM đã hình thành nhiều công trình cao tầng có xây dựng nhiều tầng hầm bên dưới. Ngoài ra, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và không gian thương mại, dịch vụ ngầm cũng được xây dựng chằng chịt. Tuy nhiên, các công trình chỉ được quản lý theo từng dự án, dữ liệu vị trí và cao độ chưa được chuẩn hóa đồng bộ; chưa có cơ chế thống nhất của TP đối với một số đối tượng, diện tích hay độ sâu cụ thể.

Do đó, UBND TP.HCM đề xuất thay việc lập, thẩm định và phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch bằng lập Đề cương quy hoạch không gian ngầm, do Chủ tịch UBND TPHCM phê duyệt. Thời gian tổ chức lập Đề cương quy hoạch không gian ngầm thành phố không quá 1 tháng. Đề cương vẫn phải bảo đảm các nội dung theo yêu cầu. Sau đó, cơ quan được giao tổ chức lập quy hoạch lựa chọn đơn vị tư vấn đáp ứng năng lực, còn Sở

QH-KT là cơ quan thẩm định. Thời gian thẩm định quy hoạch không gian ngầm không quá 20 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ theo quy định. Hội đồng thẩm định do Chủ tịch UBND TP.HCM quyết định thành lập trên cơ sở đề xuất của Sở QH-KT.

Lãnh đạo một doanh nghiệp bất động sản nhận định nếu được thông qua, quy định này sẽ là bước cải cách thủ tục hành chính "nhảy vọt" của TP.HCM. Bởi với quy định hiện hành, thời gian lập, thẩm định và phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch nhanh nhất phải mất khoảng 3 - 5 tháng. Không chỉ mất nhiều thời gian, quy định này hiện cũng đang khiến các doanh nghiệp đau đầu bởi TP vẫn chưa có quy hoạch không gian ngầm chung được duyệt nên mỗi nơi làm mỗi kiểu. Chính vì vậy khi TP đề xuất thay việc lập, thẩm định và phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch bằng lập Đề cương quy hoạch không gian ngầm, do Chủ tịch UBND TPHCM phê duyệt dự án sẽ chạy nhanh hơn vì mất chỉ khoảng 1 tháng.

"Việc TP rút ngắn quy trình thẩm định quy hoạch không gian ngầm là bước đi mạnh mẽ nhằm đẩy nhanh tiến trình khai thác không gian ngầm vốn đã bị sử dụng lãng phí lâu nay. Như trước đây, một quy hoạch phân khu đô thị, nông thôn thẩm quyền thuộc UBND cấp xã trừ khi dự án nằm ở 2 địa bàn thì thẩm quyền thuộc cấp TP. Nay giao hết cho Chủ tịch UBND TP.HCM phê duyệt. Khi đó chỉ một người quyết sẽ nhanh hơn, không cần lấy ý kiến thành viên. Nếu TP muốn là làm được, thay đổi được, chỉ là có quyết tâm hay không mà thôi", vị này cho hay.

TP.HCM đang đứng trước cơ hội tăng tốc

Kiến trúc sư Trần Tuấn (Hội Kiến trúc sư TP.HCM) đánh giá TP.HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh các loại hình hạ tầng ngầm, đặc biệt là metro, đường sắt đô thị, hầm giao thông, bãi đỗ xe ngầm, công trình kỹ thuật và các không gian thương mại - dịch vụ gắn với nhà ga. Nếu quy hoạch không gian ngầm đi sau tốc độ phát triển của các dự án, TP rất dễ rơi vào tình trạng mỗi công trình được thiết kế theo một cách, thiếu kết nối với công trình bên cạnh. Khi đó, một nhà ga metro có thể rất hiện đại nhưng phía dưới vẫn là những khoảng không chưa được khai thác; một tuyến hầm giao thông được xây dựng nhưng không kết nối với bãi đỗ xe, trung tâm thương mại hay các công trình công cộng xung quanh. 

Vấn đề của không gian ngầm vì thế không chỉ là xây cái gì dưới lòng đất, mà quan trọng hơn là xây ở đâu, ở độ sâu nào, kết nối với công trình nào và dành quỹ đất cho những chức năng gì trong tương lai. Đề xuất lập đề cương trong thời gian không quá 1 tháng có thể tạo ra "đường băng" nhanh hơn để TP xác lập những định hướng này, nhất là với các dự án hạ tầng ngầm trọng điểm đang cần đẩy nhanh tiến độ.

"Đề xuất của UBND TP.HCM có thể xem là bước đi theo hướng mở khóa không gian ngầm. Để cánh cửa này thực sự mở ra, TP cần đồng thời làm 3 việc: quy hoạch nhanh nhưng có tầm nhìn dài hạn, xây dựng cơ sở dữ liệu không gian ngầm dùng chung, và hoàn thiện cơ chế để doanh nghiệp có thể tham gia đầu tư, khai thác các giá trị kinh tế dưới lòng đất. Nếu làm được, không gian ngầm sẽ không còn là phần ẩn số, mà trở thành một tầng phát triển mới của đô thị TP.HCM", kiến trúc sư Trần Tuấn nói.

Tại kỳ họp thứ 5 của HĐND TP.HCM bàn về quản lý, phát triển không gian ngầm trên địa bàn TP, ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP.HCM, cho biết TP đang đứng trước cơ hội tăng tốc nhờ luật Phát triển đô thị khi tháo gỡ những vướng mắc kéo dài hơn 20 năm về quy hoạch không gian ngầm, bãi đậu xe được xác định là một trong những vấn đề cần tập trung xử lý. Do đó, TP sẽ quy hoạch không gian ngầm tại một số khu vực trung tâm như vòng xoay Quách Thị Trang, trục đường Lê Lợi, Nguyễn Huệ, Hàm Nghi, không chỉ phục vụ đỗ xe mà còn phát triển các trung tâm dịch vụ, thương mại... Việc kết hợp nhiều chức năng được đặt ra để tạo nguồn thu, giải quyết bài toán hoàn vốn và thu hút nguồn lực xã hội hóa đầu tư không gian ngầm.